Podcast: ¿QUÉ DICE SU MÉDICO?
Episodio: Rehabilitacja lecznicza #02
Principal: Darío Litera
Invitado: Joanna Bartosik, specjalistka rehabilitacji ruchowej
Duración: 21 minut
Ból kręgosłupa, kolan czy bioder może utrudniać wykonywanie nawet najprostszych codziennych czynności. Szczególnie po 50. roku życia coraz większego znaczenia nabiera utrzymanie sprawności ruchowej, samodzielności i możliwości podejmowania aktywności fizycznej. Rehabilitacja lecznicza może wspierać realizację tych celów, pod warunkiem że jest odpowiednio dobrana do potrzeb, stanu zdrowia i możliwości konkretnego pacjenta.
Jak wygląda indywidualnie zaplanowana rehabilitacja? Dlaczego przed rozpoczęciem terapii tak ważna jest konsultacja z fizjoterapeutą? Czy ćwiczenia pomagają również wtedy, gdy ruch wywołuje dyskomfort? I co zrobić, żeby efekty rehabilitacji utrzymywały się także po zakończeniu zabiegów?
O tych zagadnieniach w podcaście CO NA TO TWÓJ LEKARZ rozmawiają Dariusz Litera i Joanna Bartosik, specjalistka rehabilitacji ruchowej. Rozmowa dotyczy zarówno postępowania przy przewlekłych dolegliwościach układu ruchu, jak i znaczenia edukacji pacjenta, systematycznych ćwiczeń oraz świadomego kształtowania codziennych nawyków.
Transcripción completa del podcast:
[00:00:00] Wprowadzenie. Dlaczego rehabilitacja powinna być dobrana indywidualnie?
Lektor: Co na to Twój Lekarz? Medyczny podcast. Mówimy o zdrowiu w przystępny sposób. Zaprasza Dariusz Litera.
Dariusz Litera:
Rehabilitacja to nie tylko zabiegi, ale przede wszystkim indywidualnie dobrany sposób odzyskiwania sprawności i poprawy komfortu życia. Jej przebieg powinien uwzględniać konkretny problem zdrowotny, możliwości oraz aktualną sprawność pacjenta. To szczególnie ważne u osób z grupy 50+. Chcesz dowiedzieć się, jak wygląda dobrze zaplanowana rehabilitacja i co decyduje o jej skuteczności?
Lektor: Sprawdź, co na to Twój Lekarz.
Dariusz Litera:
Dzisiaj naszym gościem jest Joanna Bartosik, specjalistka rehabilitacji ruchowej. Dzień dobry.
Joanna Bartosik:
Buen día.
Dariusz Litera:
Pani Joanno, zacznijmy od zupełnych podstaw. Co właściwie oznacza dobrze dobrana rehabilitacja i dlaczego nie może wyglądać tak samo u każdego pacjenta?
Joanna Bartosik:
Dobrze dobrana rehabilitacja to rehabilitacja dobrana indywidualnie.
Nawet jeżeli pacjent przychodzi z dokładnie taką samą jednostką chorobową jak inny pacjent, nie ma dokładnie takich samych możliwości. Może mieć inne choroby współistniejące, które wykluczają go z niektórych zabiegów. Może też mieć inne ograniczenia fizyczne, które nie pozwolą nam wykonywać tych samych ćwiczeń czy zabiegów fizykalnych. Po prostu musimy dobrać terapię indywidualnie do konkretnego stanu zdrowia, do konkretnego pacjenta, a nie ogólnie do jednostki chorobowej.
[00:01:23] Czy wiek decyduje o możliwościach pacjenta?
Dariusz Litera:
Czyli chodzi także o wydolność pacjenta. Bo przecież 50-latek 50-latkowi nierówny. Jeden uprawia sport, a drugi uprawia oglądanie telewizji na kanapie.
Joanna Bartosik:
Dokładnie. Niektórzy uważają, że praca fizyczna to aktywność fizyczna, więc po tej pracy nie robią już kompletnie nic. A niektórzy odwrotnie. Po pracy są jeszcze bardziej aktywni. W przypadku tych drugich wystarczy ich tylko nakierować, w jaki sposób mogą sobie pomóc. Natomiast niektórym trzeba wyjaśnić, na czym w ogóle polega aktywność fizyczna i jakie ma znaczenie dla naszego zdrowia.
[00:01:53] Dlaczego konsultacja przed rehabilitacją jest tak ważna?
Dariusz Litera:
I dzisiaj jest właśnie ten moment, kiedy wyjaśniamy to wszystko także słuchaczom podcastu CO NA TO TWÓJ LEKARZ. Dlaczego przed rozpoczęciem każdej terapii, jeśli chodzi o rehabilitację, tak ważna jest konsultacja, czyli ocena problemu zdrowotnego, możliwości i aktualnej sprawności konkretnej osoby?
Joanna Bartosik:
Konsultacja jest tak naprawdę najważniejsza, bo wtedy dowiadujemy się, z czym pacjent do nas przychodzi, jakie ma wobec nas oczekiwania, a także czego oczekuje od samej rehabilitacji. Jak wyobraża sobie jej przebieg i jak chciałby się czuć po jej zakończeniu. Dowiadujemy się również, jaki jest jego ogólny stan zdrowia, kondycja fizyczna, wydolność, a czasami także stan psychiczny. Pacjent po urazie czy jakimś innym wydarzeniu czasami boi się podjąć rehabilitację. Bywa też tak, że jest u nas pierwszy raz w życiu. Nigdy wcześniej nie korzystał z rehabilitacji i zupełnie nie wie, jak będzie ona wyglądać, na czym będzie polegać.
Ludzie często boją się do nas przyjść.
[00:02:47] Jak przełamać obawy przed pierwszą wizytą u fizjoterapeuty?
Dariusz Litera: Jak długo zajmuje takie przełamanie lodów? Ile zwykle trwa konsultacja przed rehabilitacją?
Joanna Bartosik:
Myślę, że takie pierwsze 10–15 minut wystarczy, żeby pacjent przestał się nas bać i bardziej nam zaufał. Żeby uwierzył, że możemy mu pomóc, zamiast podchodzić do wszystkiego bardzo sceptycznie, bo gdzieś coś wcześniej przeczytał. Warto dać nam taki kredyt zaufania.
Dariusz Litera:
A czy nie jest tak, że pacjent nie boi się samej rehabilitacji, ale bólu związanego z tym, że miał jakiś uraz albo ma zmiany zwyrodnieniowe?
Joanna Bartosik:
Jak najbardziej. Czasami po urazie, na przykład skręceniu kostki czy zerwaniu więzadła w kolanie, pacjenci boją się podjąć jakikolwiek ruch. Nadal funkcjonuje też takie przekonanie, że jeżeli coś boli, to powinniśmy się położyć, leżeć, przeczekać i wszystko samo przejdzie. Niestety, w takich przypadkach najczęściej najlepiej zacząć działać od razu, żeby tego bólu się po prostu pozbyć.
[00:03:39] Rehabilitacja po urazie a przewlekły ból. Czym różni się postępowanie?
Dariusz Litera:
Inaczej wygląda powrót do sprawności po urazie, a inaczej przy przewlekłych czy zwyrodnieniowych problemach układu ruchu. Co przede wszystkim trzeba brać pod uwagę, planując rehabilitację dla konkretnego pacjenta?
Joanna Bartosik:
Jeśli mówimy o urazie, to najczęściej występują obrzęki, nagły, ostry ból. Na początku zajmujemy się więc tym, żeby pacjenta przestało trochę boleć. Dopiero wtedy go uruchamiamy. Jeśli chodzi o przewlekły ból, wygląda to trochę inaczej. Ostry ból przy urazie jesteśmy w stanie stosunkowo szybko zredukować. Natomiast zmniejszenie przewlekłego bólu zajmuje nam więcej czasu. Dlatego w tym drugim przypadku, przy przewlekłych bólach kręgosłupa, kolan i innych dolegliwościach, najważniejsze będzie uruchomienie pacjenta. W czasie tego uruchamiania ból będzie się zmniejszał. Są to więc dwa różne aspekty postępowania. Przy urazie najpierw koncentrujemy się na zmniejszeniu bólu, a przy dolegliwościach przewlekłych staramy się przede wszystkim uruchomić pacjenta.
[00:04:32] Jak przekonać pacjenta po 50. roku życia do ćwiczeń?
Dariusz Litera:
No właśnie, to uruchomienie chyba częściej odbywa się w głowie pacjenta niż fizycznie, prawda? Trzeba go do czegoś przekonać.
Joanna Bartosik:
Jak najbardziej. Czasami ćwiczenia to jest najgorszy wróg.
Dariusz Litera:
Dobrze, ale jak już tego wroga poznamy, to pacjent chętnie podejmuje takie ćwiczenia? Zwłaszcza pytam o grupę 50+, która jest naszym docelowym słuchaczem, jeżeli chodzi o program rehabilitacji ruchowej.
Joanna Bartosik:
Na początku nie. Ale po dwóch, trzech sesjach terapeutycznych pacjenci zaczynają widzieć różnicę w swoim codziennym funkcjonowaniu. Zaczynają się przekonywać do ćwiczeń i nawet sami dopytują, co jeszcze mogą robić w domu. Coraz chętniej angażują się w cały proces. Ale dzieje się to dopiero wtedy, kiedy widzą efekt, kiedy zauważają, że coś zaczyna się zmieniać.
[00:05:18] Czy celem rehabilitacji jest tylko zmniejszenie bólu?
Dariusz Litera:
Czy głównym celem rehabilitacji powinno być zmniejszenie bólu? Czy równie ważna jest poprawa sprawności i komfortu codziennego życia? Jak to wygląda?
Joanna Bartosik:
Myślę, że jedno z drugim się przenika. Jeżeli występuje ostry ból, to ograniczamy ruch i swobodę wykonywania codziennych czynności. Dlatego zmniejszenie bólu i zwiększenie samodzielności pacjenta w domu są porównywalnie ważne. Pacjent zaczyna zauważać, że coraz częściej może samodzielnie wykonywać nawet bardzo prozaiczne czynności, takie jak uczesanie się czy wyciągnięcie kubka z szafki. Kiedy widzi taki postęp, ból też coraz mniej przeszkadza mu w codziennym funkcjonowaniu.
Dariusz Litera:
Czyli potrafi się przekonać, że warto przezwyciężyć trochę ten strach przed bólem, podjąć wysiłek i na przykład samodzielnie wykonać jakieś ćwiczenie czy też, zupełnie prozaiczna sprawa, zawiązać buty.
Joanna Bartosik:
Dokładnie. Pacjenci często mówią: „Wykonywałam te ćwiczenia w domu. Trochę bolało, ale widzę, że kiedy trochę się rozruszam, to potem lepiej mi się funkcjonuje”. Przezwyciężają więc ten ból i nie boją się go tak bardzo, ponieważ widzą efekt. Jeśli natomiast nie widzą efektu, jeżeli wszystko stoi w miejscu, to trudniej jest nam podjąć współpracę, szczególnie jeśli chodzi o samodzielne wykonywanie ćwiczeń.
[00:06:31] Jak fizjoterapeuta dobiera ćwiczenia do możliwości pacjenta?
Dariusz Litera:
Czyli trzeba dobierać takie ćwiczenia, żeby pacjent mógł dostrzegać postępy albo oceniać je sam, obserwując własny organizm. W jaki sposób specjalista ocenia, jakie ćwiczenia i zabiegi będą najbardziej odpowiednie dla konkretnego pacjenta?
Joanna Bartosik:
Na pewno zwracamy uwagę na to, czy pacjent kiedykolwiek był aktywny fizycznie. Zdarzają się osoby, które nigdy w życiu nie były aktywne. Wtedy nawet najprostsze ćwiczenia sprawiają im największe trudności. Czasami problemem jest nie tyle samo wykonanie ćwiczenia, ile zrozumienie, jak należy je wykonać. Będziemy też rozróżniać pacjentów pod względem tego, czy konkretny ruch sprawia im ból, czy mają jedynie ograniczenie ruchomości, ale bez dolegliwości bólowych. Może to być po prostu ograniczenie tkankowe. Dobieramy więc ćwiczenia tak, żeby nie zwiększać dolegliwości bólowych. Oczywiście mogą one wystąpić, ale nie chcemy pogarszać stanu pacjenta.
U niektórych osób będziemy zwiększać zakres ruchu, u innych wzmacniać mięśnie. Wszystko zależy od tego, z jakim problemem pacjent do nas przyszedł. Jeżeli jest to problem osłabienia, będziemy pracować nad wzmocnieniem mięśni. Jeżeli natomiast mamy do czynienia z bólem i ograniczeniem zakresu ruchu, możemy pracować nad jego zwiększeniem bez konieczności koncentrowania się na budowaniu siły mięśniowej. Dlatego bardzo ważne jest to, z czym pacjent do nas przychodzi. I znowu wracamy do znaczenia konsultacji, podczas której możemy określić główny problem.
[00:07:52] Z jakimi problemami najczęściej zgłaszają się na rehabilitację pacjenci 50+?
Dariusz Litera:
A z jakimi dolegliwościami, z jakimi problemami najczęściej trafiają do pracowni rehabilitacji pacjenci po 50. roku życia?
Joanna Bartosik:
Po 50. roku życia najczęściej trafiają do nas pacjenci z przewlekłym bólem kręgosłupa. To jest taki główny problem. Rzadziej zdarzają się bóle kolan, ale również występują. Pojawiają się też bóle bioder czy barków.
Jednak to kręgosłup jest główną przyczyną bólu, dyskomfortu i wizyt w naszej pracowni rehabilitacji.
[00:08:18] Jakie zabiegi i ćwiczenia stosuje się przy bólu kręgosłupa?
Dariusz Litera:
Jeśli spojrzymy na pacjenta 50+, który przychodzi do pracowni rehabilitacji, ma skierowanie od lekarza pierwszego kontaktu i są wskazania do rozpoczęcia terapii, to co fizjoterapeuta może dla niego zrobić?
Jakie zabiegi może zaproponować, jakie ćwiczenia może zalecić w przypadku osób, które zgłaszają się z bólem kręgosłupa?
Joanna Bartosik:
Jeśli chodzi o bóle kręgosłupa, możemy zacząć od fizykoterapii, czyli na przykład zabiegów z wykorzystaniem prądów o działaniu rozluźniającym. Możemy również zastosować krioterapię czy fonoforezę. Kolejną grupą zabiegów jest masaż, więc z niego także możemy skorzystać. Jeśli natomiast chodzi o ćwiczenia, najczęściej są to ćwiczenia indywidualne z fizjoterapeutą.
Dariusz Litera:
Czyli są dobrane konkretnie do osoby, która przychodzi, ma określony zestaw dolegliwości, konkretne możliwości i zakresy ruchu. A jeśli chodzi o schorzenia związane ze stawami? Jak pani powiedziała, zdarzają się pacjenci, którzy uskarżają się na ból stawów kolanowych. Co wtedy się robi?
[00:09:21] Ból kolan i zmiany zwyrodnieniowe. Dlaczego ćwiczenia są ważne?
Joanna Bartosik:
Jeśli chodzi o stawy kolanowe, to również zaczynamy głównie od fizykoterapii, żeby trochę zredukować ból.
Może to być na przykład krioterapia. Dobrze sprawdzają się też prądy diadynamiczne. No i oczywiście ćwiczenia, przed którymi pacjenci często się wzbraniają.
Bo kiedy bolą kolana, to pacjent myśli, że powinien siedzieć i nic nie robić. Tymczasem jest wręcz przeciwnie. Ćwiczenia odgrywają tutaj największą rolę, ponieważ poprawiają ukrwienie tkanek, siłę mięśniową i zakres ruchu. Dlatego w takich przypadkach częściej rezygnujemy z masażu na rzecz większej liczby ćwiczeń i ewentualnie zabiegów fizykalnych.
Dariusz Litera:
I tutaj również bardzo duża rola fizjoterapeuty, żeby przekonać pacjenta, który uskarża się na ból stawów kolanowych, do podjęcia ćwiczeń. To już jest bardzo mocno indywidualna praca.
Joanna Bartosik:
Dokładnie. Czasami, kiedy pacjenci słyszą, że mają zmiany zwyrodnieniowe w stawach kolanowych, uważają, że to już wyrok. Że pozostaje im tylko endoproteza i nic więcej. A tak naprawdę możemy poprawić ich stan zdrowia, jeżeli zmiany zwyrodnieniowe nie są zbyt duże. Jeśli natomiast są już zaawansowane i pacjent został faktycznie skierowany na zabieg wszczepienia endoprotezy, to również bardzo ważnym elementem jest rehabilitacja przedoperacyjna. Chodzi o to, żeby przygotować pacjenta ćwiczeniami i zabiegami do operacji, a następnie umożliwić mu szybszy powrót do zdrowia. Czasami trudno przekonać pacjenta do takiego postępowania, ale kiedy zaczyna widzieć efekty, zmienia podejście. Kolana mniej go bolą, może przejść dłuższy dystans podczas spaceru, może dalej pojechać na rowerze. Wtedy pacjenci coraz bardziej przekonują się, że ćwiczenia mają sens i nie są tylko czymś, do czego namawiamy ich podczas wizyt.
[00:10:56] Dlaczego trzeba obserwować postępy i modyfikować rehabilitację?
Dariusz Litera:
Mówi pani o tych postępach. Dlaczego podczas rehabilitacji warto na bieżąco obserwować efekty i w razie potrzeby modyfikować terapię? To jest ważne?
Joanna Bartosik:
Jest bardzo ważne, ponieważ sytuacja może się rozwijać w dwóch kierunkach. Na niektóre zabiegi pacjent, jego ciało, może reagować gorzej. Wtedy, żeby nie pogarszać jeszcze bardziej stanu zdrowia, zmieniamy taki zabieg na coś innego. Może być jednak również tak, że pacjent czuje się lepiej. Wtedy czasami nie ma sensu kontynuować dokładnie tego samego postępowania, tylko warto pójść krok dalej. Dlatego bardzo ważna jest rozmowa z fizjoterapeutą, który prowadzi pacjenta. Chodzi o to, żeby odpowiednio reagować na zmiany, poprawiać stan zdrowia i nie dopuszczać do jego pogorszenia.
[00:11:33] Rehabilitacja w gabinecie a ćwiczenia w domu. Co ma większe znaczenie?
Dariusz Litera:
Słyszę, że w relacji fizjoterapeuta i pacjent jest bardzo dużo edukacji. My, pacjenci, musimy przyswoić trochę wiedzy, jeżeli chcemy przejść skuteczną rehabilitację czy skuteczny cykl zabiegów. Proszę powiedzieć, jaką rolę w powrocie do pełnej sprawności odgrywają zabiegi wykonywane w pracowni rehabilitacji, a jaką aktywności i ćwiczenia, które my, pacjenci, wykonujemy już samodzielnie w domu?
Joanna Bartosik:
Na pewno zabiegi wykonywane u nas to dopiero początek drogi, początek całego procesu.
To pierwszy etap, podczas którego pacjent zaczyna wdrażać się w rehabilitację. Edukujemy go, pokazujemy, co powinien robić, jak to wykonywać, po co i dlaczego. Zaczynamy również działanie przeciwbólowe. Ale w międzyczasie pacjent, który samodzielnie wykonuje ćwiczenia, również pomaga nam w tym procesie. Bo tak naprawdę pacjent przebywa u nas godzinę czy półtorej godziny, a doba ma 24 godziny. Bardzo ważne jest więc to, co robimy później z naszym czasem wolnym. Jeżeli przyjdziemy na godzinę rehabilitacji, wrócimy do domu i nie będziemy dalej robić kompletnie nic, to dolegliwości mogą się trochę zmniejszyć, ale jest bardzo prawdopodobne, że z czasem powrócą. Dlatego warto uświadamiać pacjentom, jak ważne są ćwiczenia w domu dla podtrzymania efektów naszej wspólnej pracy. Równie istotne jest kontynuowanie aktywności po zakończeniu rehabilitacji w pracowni. Bo jeżeli pacjent zaprzestanie ćwiczeń po dwóch tygodniach, to może się okazać, że za miesiąc, dwa czy trzy ponownie się spotkamy.
[00:13:00] Czy można przestać ćwiczyć, kiedy ból ustąpi?
Dariusz Litera:
Część pacjentów może powiedzieć: „Ale mnie już nie boli, wszystko jest w porządku. Właściwie najbardziej obawiałem się tego bólu, a teraz poruszam się dosyć intensywnie, kolana już mnie nie bolą, więc chyba nie muszę nic robić”. Część osób może właśnie tak myśleć.
Joanna Bartosik:
I to jest największy błąd w tym wszystkim. Kiedy rozmawiam z pacjentami, okazuje się, że część z nich po wizycie u ortopedy, lekarza czy fizjoterapeuty, w momencie, kiedy przestało ich boleć, przestała robić cokolwiek. I ból powrócił. Mają więc już informację, że nie tędy droga. Że dbanie o sprawność jest procesem, który praktycznie powinniśmy kontynuować do końca życia. Ważne jest przecież to, żeby nasze ciało jak najdłużej pozostawało w dobrej formie i żebyśmy nie mieli ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu. Czasami pacjenci, którzy choć raz doświadczyli urazu czy uszkodzenia odbierającego im samodzielność, są bardziej świadomi tego, jak ważne jest kontynuowanie zaleceń. Rozumieją, że po zakończeniu rehabilitacji, nawet kiedy już nic ich nie boli, nadal powinni wykonywać zalecone ćwiczenia.
Chodzi o to, żeby mogli później funkcjonować bez bólu. Dlatego do tych zaleceń warto stosować się praktycznie przez całe życie.
[00:14:10] Jak wprowadzić ćwiczenia rehabilitacyjne do codziennej rutyny?
Dariusz Litera:
A jak wpleść ćwiczenia zalecane przez fizjoterapeutę do naszej codziennej rutyny? Co my, 50-latkowie i osoby nieco starsze, powinniśmy robić, żeby zachować sprawność, świadomie włączając pewne zestawy ćwiczeń do naszego życia? Podam taki przykład. Mnie bardzo często się zdarza, że jeżeli gdzieś idę i mam do wyboru windę albo schody, to wybieram schody. To jest mój świadomy wybór, ponieważ wiem, jak dobrze na serce i układ krążenia działa zwykłe pokonanie czterech, pięciu czy nawet siedmiu pięter. A jak to wygląda w przypadku zaleceń fizjoterapeuty w rehabilitacji?
Joanna Bartosik:
Na pewno nie można na początku zrazić pacjenta, zadając mu taką liczbę ćwiczeń, że ich wykonanie zajmie ponad godzinę. Najważniejsze jest to, żeby zaczynać powoli, od prostych i delikatnych rzeczy. Najpierw może to być pięć minut, potem dziesięć, piętnaście, dwadzieścia.Chodzi o to, żeby pacjent sam poczuł, że po ćwiczeniach czuje się lepiej. Wtedy coraz chętniej będzie wykonywał je samodzielnie w domu.
Bardzo ważne jest również takie dobranie ćwiczeń, żeby pacjent nie musiał od razu kupować połowy sprzętu dostępnego w internecie. Nie powinien też czuć, że musi natychmiast zapisać się na siłownię, wykupić karnet i próbować wykonywać ćwiczenia, nie wiedząc do końca, co ma robić. Zwłaszcza jeśli nie zdecyduje się na współpracę z trenerem personalnym. Ważne jest więc dopasowanie ćwiczeń do aktualnych warunków, jakie pacjent ma w domu. Na przykład, jeśli nie ma hantli, ale ma butelkę z wodą, możemy zaproponować ćwiczenia wykorzystujące właśnie takie przedmioty. Chodzi o to, żeby pacjent poczuł, że może wykonywać ćwiczenia samodzielnie, bez dodatkowych nakładów finansowych.
[00:15:54] Jak codzienne nawyki wpływają na kręgosłup i układ ruchu?
Dariusz Litera:
Jak powinniśmy korygować nasze codzienne nawyki? Wiem, że wiele osób nie ma świadomości, jak duże znaczenie ma na przykład sposób, w jaki podnosimy naszego trzyletniego wnuka. Schylamy się do dziecka, a może powinniśmy przyklęknąć na jedno kolano, kiedy się z nim witamy i bierzemy je na ręce? Jak to wygląda i jak ważne jest to, żebyśmy mieli świadomość, że codzienne czynności mogą również niekorzystnie wpływać na nasz układ ruchu?
Joanna Bartosik:
Najlepiej pokazać to metodą prób i błędów. Możemy poprosić pacjenta, żeby podniósł jakiś przedmiot w sposób nieprawidłowy, a następnie tak, jak będzie najlepiej dla jego ciała, czyli na przykład z ugiętymi kolanami i prostymi plecami albo w pozycji przyklęku. Wtedy sam czuje różnicę. Widzi, że kiedy podnosi przedmiot w jeden sposób, nic go nie boli, a kiedy robi to inaczej, odczuwa dolegliwości w plecach. Pacjent otrzymuje więc namacalny dowód, że to, co robił wcześniej, nie było dla niego dobre, a zmiana sposobu wykonywania danej czynności przynosi poprawę. I wtedy rzeczywiście zaczyna wprowadzać te zmiany do codziennego życia.
Dariusz Litera:
Czyli my, 50-latkowie i ludzie nieco starsi, musimy mieć świadomość tego, czego absolutnie nie powinniśmy robić.
Joanna Bartosik:
Niektórych czynności nie powinniśmy wykonywać, a niektóre powinniśmy zacząć wykonywać. Dlatego tak ważna jest edukacja, żebyśmy wiedzieli, szukali informacji i dopytywali. Tak naprawdę warto pytać o wszystko.
[00:17:14] Jaką rolę w rehabilitacji odgrywa edukacja pacjenta?
Dariusz Litera:
Jaką rolę w procesie powrotu do sprawności odgrywa edukacja? Gdyby pani miała określić to procentowo, to ile znaczą ćwiczenia, a ile edukacja? Bo przecież wiedza, którą zdobywamy, zostaje z nami na długo.
Joanna Bartosik:
Myślę, że można powiedzieć: 40% ćwiczenia, 60% edukacja. Czasami pacjenci dopiero od nas dowiadują się, na czym właściwie polega ich schorzenie. Wcześniej coś przeczytali, ale brzmiało to dla nich bardzo groźnie czy wręcz tragicznie. A my możemy trochę odczarować te informacje, wyjaśnić im sytuację w bardziej przystępny sposób. Później pacjenci sami zaczynają dopytywać. Chcą wiedzieć, co mogą robić, co powinni robić, czy ewentualnie coś zmienić w swojej diecie albo czy warto udać się do innego specjalisty z konkretnym schorzeniem. Dlatego edukacja jest bardzo ważna.
[00:17:56] Po czym poznać, że rehabilitacja przynosi efekty?
Dariusz Litera:
Edukacja i taka samoświadomość, czyli umiejętność właściwej oceny swojego stanu i tego, czy on się poprawia. Po czym pacjent może poznać, że terapia i ćwiczenia zmierzają w dobrym kierunku? Na ile ważne jest samo zniesienie bólu, a na ile na przykład poprawa mobilności czy zakresu ruchu?
Joanna Bartosik:
Czasami pacjenci, kiedy z nimi rozmawiam, mówią, że nie czują żadnej różnicy. Ale po chwili dodają, że dzisiaj przespali całą noc i nic ich nie wybudziło. Albo mówią: „Nie czuję żadnej różnicy, ale poszedłem na spacer, zapomniałem się i zrobiłem piętnaście kilometrów zamiast dwóch”. I wtedy znowu pojawia się rola rozmowy i edukacji. Mówimy pacjentowi: „Nie czuje pani różnicy, ale przecież ma pani namacalny dowód, że jakość pani życia się poprawia”.
Dariusz Litera:
Ta pacjentka wcześniej narzekała, że budzi się w nocy z bólu. Kiedy przekładała się z boku na bok, nagle się wybudzała.
Joanna Bartosik:
Tak, dokładnie. A teraz na przykład nie ma już takich objawów, tylko nie zwróciła na to uwagi. Dlatego edukacja jest bardzo ważna. Równie ważna jest świadomość tego, że wcześniej robiliśmy coś w określony sposób, a teraz wykonujemy tę czynność inaczej. Powinniśmy też sami siebie obserwować. Możemy nawet zapisywać takie rzeczy. Na przykład: dzisiaj nie mogłam podnieść garnka z wodą, a za dwa czy trzy dni, kiedy trochę poćwiczyłam, robię to już bez zastanowienia, ponieważ nie sprawia mi to żadnego problemu.
[00:19:13] Jak utrzymać efekty rehabilitacji po zakończeniu zabiegów?
Dariusz Litera:
A co pomaga utrzymać efekty rehabilitacji także po zakończeniu cyklu wizyt i zabiegów? O czym pacjenci powinni pamiętać?
Joanna Bartosik:
Powinni pamiętać przede wszystkim o tym, żeby po zakończonej rehabilitacji zacząć zmieniać swoje codzienne nawyki i stosować się do otrzymanych zaleceń. Jeżeli wcześniej chcieli rozpocząć jakąś aktywność, ale się bali, ponieważ ćwiczenia ich przerażały, to warto, żeby zaczęli się do niej przekonywać.
Mogą to być na przykład zajęcia typu zdrowy kręgosłup, inne zajęcia ruchowe czy ćwiczenia poprawiające mobilność. Może ktoś chciałby podjąć współpracę z trenerem personalnym, który specjalizuje się również w pracy z osobami mającymi dolegliwości bólowe kolan czy kręgosłupa. Ważne jest to, żeby nie bać się podejmować kolejnych aktywności, tylko dalej pracować nad sobą. Chodzi o podtrzymywanie dobrego stanu zdrowia i utrzymywanie sprawności fizycznej na jak najlepszym poziomie.
[00:20:03] Co najbardziej przeszkadza w skutecznej rehabilitacji?
Dariusz Litera:
A co jest największym wrogiem skutecznej rehabilitacji w ocenie fizjoterapeutki?
Joanna Bartosik:
Największym wrogiem jest złe nastawienie do nas i do całego procesu rehabilitacji. Czyli sytuacja, kiedy pacjent już na samym początku uważa: „Przyszedłem, ale i tak wiem, że nic mi nie pomoże”. Takie negatywne podejście i brak współpracy. Bo my możemy zrobić wszystko, ale jeśli pacjent nie chce współpracować, to nie pomożemy mu na siłę. Nie będzie później zmotywowany do tego, żeby działać dalej.
Zakończymy określony etap rehabilitacji, pacjent wróci do swoich dawnych nawyków, do tego wszystkiego, co robił wcześniej, i ból znowu może się pojawić. Wtedy znów będzie miał przeświadczenie, że rehabilitacja trochę pomogła, ale później wszystko wróciło do poprzedniego stanu. Dlatego współpraca jest bardzo ważna.
[00:20:44] Co jest największym sprzymierzeńcem fizjoterapeuty?
Dariusz Litera:
A co jest największym sprzymierzeńcem fizjoterapeuty, który planuje rehabilitację, oczywiście obok samego pacjenta?
Joanna Bartosik:
Dobra motywacja do tego, żeby coś zmienić. Ważne jest, żeby pacjent sam chciał dokonać zmiany i był świadomy tego, że jej potrzebuje.
[00:21:00] Zakończenie rozmowy
Dariusz Litera:
Powiedziała w podcaście CO NA TO TWÓJ LEKARZ Joanna Bartosik, specjalistka rehabilitacji ruchowej. Bardzo serdecznie dziękuję.
Joanna Bartosik:
Gracias a ti también.
Conclusiones clave para los pacientes:
– Rehabilitacja powinna być dobierana indywidualnie. Nawet osoby z takim samym rozpoznaniem mogą mieć zupełnie inne możliwości ruchowe, choroby współistniejące i ograniczenia. Plan terapii powinien uwzględniać stan zdrowia konkretnego pacjenta.
– Konsultacja z fizjoterapeutą to ważny początek terapii. Pozwala ocenić dolegliwości, sprawność, wydolność, dotychczasową aktywność oraz oczekiwania pacjenta. Pomaga również zmniejszyć obawy związane z rozpoczęciem rehabilitacji.
– Ból nie zawsze oznacza konieczność rezygnacji z ruchu. Jak wyjaśnia ekspertka, sposób postępowania zależy od charakteru dolegliwości. Inaczej planuje się rehabilitację po urazie, a inaczej przy przewlekłych problemach układu ruchu.
– Poprawa sprawności jest równie ważna jak zmniejszenie bólu. Efektem rehabilitacji może być nie tylko ograniczenie dolegliwości, ale też większa samodzielność podczas ubierania się, sięgania po przedmioty czy wykonywania codziennych obowiązków.
– Ćwiczenia są istotnym elementem postępowania przy dolegliwościach kręgosłupa i kolan. Powinny być dobierane do możliwości pacjenta, jego ograniczeń ruchowych i reakcji na podejmowaną aktywność.
– Postępy rehabilitacji trzeba regularnie oceniać. Jeśli zastosowane zabiegi powodują pogorszenie samopoczucia albo poprawa stanu pacjenta pozwala zwiększyć aktywność, specjalista może odpowiednio zmodyfikować terapię.
– Rehabilitacja nie kończy się wraz z ostatnią wizytą w pracowni. Samodzielne ćwiczenia oraz codzienna aktywność pomagają podtrzymywać efekty uzyskane podczas zabiegów. Zaprzestanie aktywności po ustąpieniu bólu może sprzyjać nawrotowi dolegliwości.
– Warto zaczynać od niewielkiej ilości ćwiczeń. Ekspertka proponuje stopniowe wdrażanie aktywności, początkowo nawet przez pięć minut, a następnie wydłużanie czasu ćwiczeń zgodnie z możliwościami pacjenta.
– Do ćwiczeń nie zawsze potrzebny jest specjalistyczny sprzęt. Fizjoterapeuta może dobrać zestaw aktywności wykorzystujący przedmioty dostępne w domu, bez konieczności ponoszenia dodatkowych wydatków.
– Edukacja pacjenta ma duże znaczenie dla powodzenia rehabilitacji. Zrozumienie przyczyn dolegliwości, zasad wykonywania ćwiczeń i znaczenia codziennych nawyków pomaga świadomie uczestniczyć w terapii.
– Poprawę można dostrzec w codziennych sytuacjach. Spokojniejszy sen, dłuższy spacer, łatwiejsze podnoszenie przedmiotów czy większa swoboda ruchu mogą być zauważalnymi oznakami postępów.
– Motywacja i współpraca z fizjoterapeutą są ważnymi elementami terapii. Gotowość do zmiany nawyków, zadawanie pytań i systematyczne wykonywanie zaleceń pomagają utrzymywać osiągniętą sprawność.
Información sobre los autores:
Invitado: Joanna Bartosik, specjalistka rehabilitacji ruchowej. W swojej pracy koncentruje się na fizjoterapii sportowej i pourazowej oraz treningu medycznym. Pomaga pacjentom odzyskiwać sprawność, samodzielność i komfort codziennego życia.
Principal: Darío Litera, Editor médico, especialista en comunicación sanitaria y creador del podcast CO NA TO TWÓJ ELEKARZ. Lleva años dedicado a la educación del paciente, realizando entrevistas con especialistas de diversas áreas de la medicina.
¡Atención!
Materiał ma charakter edukacyjny i informacyjny. Nie zastępuje indywidualnej konsultacji medycznej. Dobór rehabilitacji i ćwiczeń powinien uwzględniać stan zdrowia, możliwości i indywidualne potrzeby pacjenta.