Podcast: CO NA TO TWÓJ LEKARZ

Odcinek: Czy to zaćma?

Prowadzący: Dariusz Litera

Gość: dr Sebastian Floryn, okulista

Czas trwania: 15 minut

Zaćma, czyli zmętnienie soczewki oka, jest według danych Światowej Organizacji Zdrowia jedną z głównych przyczyn zaburzeń widzenia na świecie. Najczęściej kojarzona jest z wiekiem podeszłym, jednak jak podkreśla specjalista, może dotyczyć również osób młodszych, w określonych sytuacjach klinicznych.

W tym odcinku podcastu CO NA TO TWÓJ LEKARZ Dariusz Litera rozmawia z okulistą dr. Sebastianem Florynem o objawach zaćmy, jej przyczynach, możliwościach leczenia oraz o tym, czego pacjent może spodziewać się po operacji usunięcia zmętniałej soczewki.

Pełna transkrypcja podcastu

[00:00:00] Wprowadzenie

Dariusz Litera:

Według WHO zaćma stanowi główną przyczynę zaburzeń widzenia na całym świecie. W internecie czytamy z kolei, że jest to choroba osób w podeszłym wieku. Skoro ktoś ledwie skończył pięćdziesiątkę, chyba nie musi się jej obawiać. Czy na pewno? Dzisiaj Twoim lekarzem jest okulista dr Sebastian Floryn. Dzień dobry, panie doktorze.

dr Sebastian Floryn:

Dzień dobry, panie Darku.

[00:00:21] Co to jest zaćma?

Dariusz Litera:

Tradycyjne pytanie – co to jest zaćma?

dr Sebastian Floryn:

Zaćma to sytuacja, w której nasza własna soczewka ulega zmętnieniu. Zaczyna przepuszczać mniej światła, które powinno docierać do siatkówki, a to skutkuje spadkiem ostrości wzroku.

Dariusz Litera:

Czy to zmętnienie pojawia się samo z siebie, czy z jakichś konkretnych powodów?

dr Sebastian Floryn:

Ogólnie rzecz biorąc, mętnienie soczewki jest wpisane w nasze przemijanie. Natomiast istnieją sytuacje, które mogą ten proces przyspieszyć – również u osób znacznie młodszych niż typowa grupa wiekowa.

Dariusz Litera:

Czyli wszyscy jesteśmy narażeni?

dr Sebastian Floryn:

Wszyscy jesteśmy narażeni na to, że może u nas wystąpić mętnienie soczewki. Kluczowe jest to, jaki mechanizm do tego doprowadzi.

[00:01:00] Czy „przepływające” cienie to już zaćma?

Dariusz Litera:

Kiedy patrzę w lewo, a potem na wprost, coś mi przepływa przed okiem. Czy to już zaćma?

dr Sebastian Floryn:

To, o czym pan mówi, najczęściej jest zagęszczeniem w ciele szklistym, czyli w strukturze znajdującej się za soczewką. Natomiast podejrzenie zaćmy powinno się pojawić wtedy, gdy pacjent mówi, że mniej wyraźnie widzi obraz w telewizorze albo podczas prowadzenia samochodu wieczorem ma wrażenie, że nie widzi innych pojazdów tak dobrze jak wcześniej.

Dariusz Litera:

Czyli wtedy nie przesuwamy kanapy bliżej telewizora, tylko idziemy do okulisty.

dr Sebastian Floryn:

Zdecydowanie wybrałbym ten drugi wariant.

[00:01:47] Przyczyny zaćmy

Dariusz Litera:

Jakie są przyczyny zaćmy?

dr Sebastian Floryn:

Pierwsza kwestia to wiek. Wraz z upływem czasu w soczewce zachodzą procesy mętnienia. Najczęściej dotyczy to osób po 60. roku życia. Jednak istnieją także inne przyczyny.

Dariusz Litera:

Na przykład stany chorobowe?

dr Sebastian Floryn:

Tak. Chodzi przede wszystkim o leczenie sterydami. Osoby w wieku około 40 lat, które przez kilka lat stosują leki sterydowe – na przykład z powodu chorób reumatologicznych – mogą doświadczyć dramatycznego pogorszenia ostrości wzroku.

Dariusz Litera:

I to jest skutek uboczny sterydów?

dr Sebastian Floryn:

Tak. To skutek uboczny leczenia, które jednocześnie jest niezbędne do terapii choroby podstawowej.

Dariusz Litera:

A inne przyczyny?

dr Sebastian Floryn:

Mogą to być zaćmy pourazowe. Na przykład uderzenie piłeczką tenisową lub do squasha bez odpowiedniego zabezpieczenia oka może doprowadzić do zmętnienia soczewki. Taki proces zwykle postępuje i nie cofa się.

[00:03:42] Czy można leczyć zaćmę farmakologicznie?

Dariusz Litera:

Czy możemy farmakologicznie spowalniać zaćmę?

dr Sebastian Floryn:

Istnieją krople, które mają na celu zahamowanie postępu mętnienia i w pewnym stopniu mogą je ograniczać. Natomiast jedynym skutecznym sposobem pozbycia się problemu spadku ostrości wzroku w przypadku zaćmy jest zabieg operacyjny.

[00:04:23] Czy operacja zaćmy boli?

Dariusz Litera:

Zabieg operacyjny brzmi groźnie. Czy boli?

dr Sebastian Floryn:

Pacjent otrzymuje odpowiednią premedykację i ma zapewniony komfort. Zabiegi wykonuje się w znieczuleniu dożylnym, kroplowym lub pozagałkowym. Pacjent nie jest poddany narkozie, ma świadomość tego, co się dzieje, ale zwykle po zabiegu mówi, że spodziewał się czegoś gorszego.

[00:05:03] Na czym polega operacja zaćmy?

dr Sebastian Floryn:

Operacja polega na usunięciu zmętniałej soczewki i wszczepieniu w jej miejsce sztucznej soczewki. Celem jest poprawa komfortu i jakości życia pacjenta oraz umożliwienie powrotu do wcześniejszych aktywności.

[00:06:11] Jakie są rodzaje sztucznych soczewek?

dr Sebastian Floryn:

Soczewki wykonane są z materiałów zapewniających przezierność i akceptację przez organizm. Obecna technika umożliwia wszczepienie różnych rodzajów soczewek, w tym takich, które niwelują astygmatyzm.

Przed wyborem soczewki należy dokładnie porozmawiać z pacjentem i poznać jego oczekiwania. Nie każdy chce całkowicie zrezygnować z okularów. W przypadku soczewek multifokalnych trzeba poinformować pacjenta, że nie każdy potrafi się do nich zaadaptować – podobnie jak do okularów progresywnych.

[00:10:05] Co jeśli pacjent nie zaakceptuje soczewki?

dr Sebastian Floryn:

Zwykle po 4–6 tygodniach następuje adaptacja. W wyjątkowych sytuacjach możliwe jest usunięcie wszczepionej soczewki i implantacja innej, ale takie przypadki są sporadyczne.

[00:10:55] Rekonwalescencja po operacji

dr Sebastian Floryn:

Zabieg wykonywany jest przy użyciu mikro narzędzi, z bardzo małymi cięciami (około 2,2–2,4 mm), co pozwala uniknąć zakładania szwów. Gojenie trwa zwykle 2–4 tygodnie. Rekonwalescencja jest obecnie znacznie mniej uciążliwa niż 20 lat temu.

[00:11:42] Refundacja przez NFZ

dr Sebastian Floryn:

Zabieg usunięcia zaćmy jest refundowany przez NFZ po spełnieniu określonych kryteriów – gdy ostrość wzroku wynosi 60% lub mniej. Istnieją jednak sytuacje szczególne, na przykład przy dużej różnicy mocy między oczami, które również mogą kwalifikować do zabiegu.

[00:13:02] Czy sztuczne soczewki akomodują?

dr Sebastian Floryn:

Zdolność akomodacji jest przypisana naszej naturalnej soczewce. Obecnie soczewki premium z wieloogniskowymi pierścieniami starają się możliwie najlepiej odtworzyć tę funkcję, choć naturalna akomodacja pozostaje niedościgniona.

[00:13:58] Trzy najważniejsze objawy zaćmy

dr Sebastian Floryn:

Pierwszy objaw to spadek ostrości wzroku. Oprócz tego należy zwrócić uwagę na rozszczepienie światła – szczególnie w dni słoneczne – oraz na spadek komfortu życia, gdy nie możemy bezpiecznie realizować dotychczasowych aktywności, np. prowadzić samochodu czy wykonywać pracy wymagającej dobrej ostrości widzenia. Najlepiej potwierdzić podejrzenie podczas klasycznej konsultacji okulistycznej.

Najważniejsze wnioski dla pacjentów

• Zaćma to zmętnienie naturalnej soczewki oka prowadzące do spadku ostrości widzenia.
• Najczęstszą przyczyną jest wiek, ale zaćma może wystąpić także u osób młodszych (np. przy długotrwałej terapii sterydami lub po urazie).
• Objawy to przede wszystkim pogorszenie ostrości wzroku, rozszczepienie światła oraz spadek komfortu codziennego funkcjonowania.
• Krople mogą spowalniać proces, ale jedyną skuteczną metodą leczenia jest operacja.
• Zabieg jest małoinwazyjny, zwykle niebolesny i pozwala na szybki powrót do aktywności.
• Wybór rodzaju soczewki powinien być poprzedzony szczegółową rozmową z lekarzem o oczekiwaniach pacjenta.

Informacja o autorach:

dr Sebastian Floryn – lekarz specjalista okulistyki, zajmujący się diagnostyką i leczeniem chorób narządu wzroku, w tym chirurgią zaćmy.

Dariusz Litera – dziennikarz i twórca podcastu medycznego CO NA TO TWÓJ LEKARZ, specjalizujący się w komunikacji zdrowotnej i edukacji pacjentów.

UWAGA!

Materiał ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej. Jeżeli obserwujesz u siebie niepokojące symptomy lub masz obawy dotyczące stanu zdrowia skonsultuj się z lekarzem.