Podcast: CO NA TO TWÓJ LEKARZ

Odcinek: Jak opanować biegunkę podróżnych?

Prowadzący: Dariusz Litera

Gość: dr Marcin Roszkowski, specjalista medycyny rodzinnej

Czas trwania: 11 minut

Wakacyjne wyjazdy, zmiana diety, korzystanie z lokalnej kuchni i podróże do cieplejszych krajów mogą wiązać się z ryzykiem dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. W rozmowie pojawiają się praktyczne wskazówki dotyczące higieny, wyboru jedzenia, bezpiecznej wody oraz sytuacji, w których biegunka lub wymioty wymagają większej czujności.

Gościem odcinka jest dr Marcin Roszkowski, specjalista medycyny rodzinnej. Ekspert wyjaśnia, jakie czynniki sprzyjają zatruciom pokarmowym, dlaczego odwodnienie może być niebezpieczne oraz które grupy pacjentów powinny szczególnie uważać podczas infekcji przewodu pokarmowego.

Rozmowa ma charakter edukacyjny i praktyczny. Dotyczy zarówno prostych zasad profilaktyki w podróży, jak i objawów alarmowych, które powinny skłonić do konsultacji lekarskiej.

Pełna transkrypcja podcastu

[00:00:00] Wprowadzenie. Jakie są najczęstsze przyczyny zatruć pokarmowych na wakacjach?

Dariusz Litera:

Dzisiaj Twoim lekarzem jest dr Marcin Roszkowski, specjalista medycyny rodzinnej. Dzień dobry.

dr Marcin Roszkowski:

Dzień dobry.

Dariusz Litera:

Kolejna odsłona wakacyjnych przygotowań. Tym razem może nie aż tak przyjemna dolegliwość, znana wszystkim. Jakie są najczęstsze przyczyny zatruć pokarmowych podczas wakacji i jak można ich unikać w prosty sposób?

dr Marcin Roszkowski:

Przyjemny temat bądź nie, ale nic, co ludzkie, nie jest nam obce. To jest pytanie dosyć obszerne. Jak unikać takich sytuacji? Podróżujemy. Ważne jest to, jak długo przebywamy w danym miejscu i w jakich miejscach przebywamy.

Zatrucia pokarmowe przenoszą się przez kontakt, przez brudne ręce, przez skażoną żywność, przez przygotowywanie żywności, przez niedbałą higienę osób, które ewentualnie mają infekcje, albo przez żywność, która była przechowywana w niewłaściwych warunkach.

Dariusz Litera:

No i tam się coś w niej rozwinęło, na przykład Salmonella. To taka już dosyć poważna sprawa z tą Salmonellą. Zdarza się, że całe ośrodki wypoczynkowe były zamykane. Pojawiała się salmonelloza albo na oddziale spotykali się uczestnicy tego samego przyjęcia weselnego.

dr Marcin Roszkowski:

Jestem ofiarą w dzieciństwie Salmonelli. My zatruliśmy się oranżadą o nazwie Oranżada.

[00:01:15] Inna flora bakteryjna w podróży. Czy organizm może zareagować na nowe jedzenie?

Dariusz Litera:

Pamiętam z naszych poprzednich spotkań, jak ważne jest to, co będziemy spożywać w miejscu docelowym. Jak bardzo różni się to od tego, co spożywaliśmy do tej pory i jak bardzo flora bakteryjna, na którą się natkniemy, różni się od tej, którą po prostu mamy.

dr Marcin Roszkowski:

Będzie albo patogenna, albo fizjologiczna, tylko obca dla naszego organizmu. Ale dobrze, wyobraźmy sobie, że planujemy ten wielki trip, wsiadamy w samolot, lądujemy w Bangkoku. No i jak tu teraz nie skorzystać z uroków tylu miejsc kulinarnych?

[00:01:55] Street food i restauracje. Jak wybierać miejsca do jedzenia podczas wyjazdu?

Dariusz Litera:

Jeszcze uliczne jedzenie.

dr Marcin Roszkowski:

Street food, pyszne restauracje, smaki, zapachy powalające. Nie da się nie skorzystać. Tradycyjna porada brzmi: idź tam, gdzie jest dużo lokalnych mieszkańców, tam, gdzie oni jedzą. Tam nie ma sanepidu. Jeśli ktoś prowadzi restaurację albo ma jakieś produkty żywnościowe i tam będą zakażenia, nikt tam nie przyjdzie. Ta osoba zbankrutuje. Więc w jakimś sensie dbają o klientów.

Dariusz Litera:

Kierujemy się tymi najprostszymi wskazówkami. Idziemy za głosem mieszkańców w tym przypadku. I to nie jest wcale owczy pęd, a wręcz przeciwnie, bo lokalni mieszkańcy idą tam, gdzie dobrze dają zjeść.

[00:02:29] Woda, lód, ręce i obróbka termiczna. Jak ograniczyć ryzyko infekcji?

dr Marcin Roszkowski:

To w żartobliwym tonie, oczywiście, ale jest kilka takich rzeczy, których powinniśmy przestrzegać, mając na względzie transmisję bakterii chorobotwórczych czy wirusów chorobotwórczych. Bo nie tylko bakterie powodują zatrucia pokarmowe, ale także wirusy i inne organizmy.

Jeżeli chodzi o płyny, staramy się pić albo przegotowane, albo butelkowane. Dotyczy to również mycia zębów. Żywność przetworzona termicznie, zwłaszcza jeśli będą to mięsa czy jaja, które będą do końca przetworzone, a nie półsurowe, też jest bezpieczniejsza.

Myjemy często ręce, staramy się nie używać lodu. Lód jest robiony z wody kranowej, a woda kranowa może mieć różne źródła i różny stan.

Należy powtórzyć, choć każdy to wie: myjemy ręce przez 30 sekund. Mydło musi zadziałać na zarazki, dlatego te 30 sekund ma znaczenie.

Pamiętamy też na przykład o tym, że gdy zmieniamy dzieciom pieluszki, trzeba po tym umyć ręce. Kochamy nasze stwory bardzo i te pieluchy nie są dla nas niczym niesympatycznym do pewnego stopnia. Ale dziecko też może mieć rozwijające się wirusy. Przeniesie to na mamę, tatę, na całą rodzinę. Potem wszyscy leżą w łóżku podczas wyjazdu.

Dariusz Litera:

Zamiast zwiedzać wspaniałe miejsca i oglądać świat.

[00:03:33] Czy alkohol chroni przed zatruciem pokarmowym?

Dariusz Litera:

Są też mity i legendy miejskie: nie musisz się niczym martwić, wystarczy, że wszystko popijasz alkoholem.

dr Marcin Roszkowski:

Kieliszeczek do obiadu?

Dariusz Litera:

I już będziesz zdrowy. To mit?

dr Marcin Roszkowski:

Nie znajduje to potwierdzenia w badaniach. Te badania są dosyć skromne, bo nikt nie robił poważnych, akademickich, eksperymentalnych badań z podwójnie zaślepioną próbą: alkohol versus infekcje. Ale w żadnych badaniach nie potwierdza się to, że alkohol pomaga na mniejszą liczbę zakażeń.

Dariusz Litera:

W niektórych przypadkach może nawet zaszkodzić.

dr Marcin Roszkowski:

Zwłaszcza gdy biegunka już jest. Należy unikać alkoholu podczas biegunki.

Dariusz Litera:

I tutaj naprawdę czerwona lampka ostrzegawcza powinna się zapalić, bo możemy po prostu sobie zaszkodzić.

dr Marcin Roszkowski:

Tak, zdecydowanie. Alkohol może nasilić objawy i wydłużyć okres zdrowienia.

[00:04:24] Nawadnianie przy biegunce i wymiotach. Dlaczego jest tak ważne?

Dariusz Litera:

Bezwzględnie należy pamiętać o nawadnianiu organizmu, jeżeli pojawia się biegunka, zatrucie, wymioty.

dr Marcin Roszkowski:

Tracimy płyny, więc trzeba je uzupełniać.

Dariusz Litera:

Tu ze szczególnym uwzględnieniem miejsc upalnych. Jeżeli wyjeżdżamy w jakieś miejsca egzotyczne, czyli jest cieplej niż zwykle.

dr Marcin Roszkowski:

Jest perspiracja, jest utrata wody z potem.

Dariusz Litera:

Nie ma żartów absolutnie, ponieważ nawet dorosły, duży organizm może stracić tej wody tyle, że jego stan będzie się bardzo szybko pogarszał.

dr Marcin Roszkowski:

Tak, stopniowo będzie się pogarszał. Możemy musieć skorzystać z pomocy medycznej.

[00:04:55] Kiedy biegunka wymaga konsultacji lekarskiej?

Dariusz Litera:

I tutaj także nie ma żartów. Więc jeżeli pojawiają się tego rodzaju objawy, to nawadnianie. A jakie środki powinniśmy zażywać? Albo w którym momencie powinniśmy zwrócić się o pomoc?

Wiadomo, na początku każdy myśli: dobrze, zdarza się, zdarzało się, będzie dobrze, wytrzymamy. Będę popijał trochę wody albo jakąś lekką herbatkę. Nie będę słodził, będzie dobrze. Nie będę na razie nic jadł, bo to i tak się nie utrzyma. Dam radę.

Ale gdzie jest ta granica?

dr Marcin Roszkowski:

Nie będę tutaj złośliwy. Powiem, że granica jest płynna. Przede wszystkim zdrowy rozsądek.

Jeśli mamy zalecenie, że przy biegunce infekcyjnej należy zgłosić się do lekarza, jeśli trwa powyżej 10 dni, a czujemy się świetnie i ona nie dokucza nam jakoś bardzo, to nie szukajmy szpitala natychmiast, na cito.

Natomiast rzeczywiście przedłużająca się biegunka, biegunka z bardzo gwałtownymi objawami, bardzo silne bóle brzucha, wysoka temperatura, powiedzmy 40 stopni, albo bardzo niesympatyczne rzeczy w stolcu w postaci krwi, to są sygnały, że przekracza to jednak normalną biegunkę podróżnych.

Dariusz Litera:

I tutaj alarm. Sięgamy po konsultację koniecznie.

[00:06:01] Co zabrać do apteczki podróżnej przy problemach żołądkowo jelitowych?

Dariusz Litera:

Dobrze. Czy są jakieś środki, które, jeżeli wybieramy się w takie egzotyczne miejsce, powinniśmy mieć w swojej apteczce?

dr Marcin Roszkowski:

Przydałyby się. Podzieliłbym je na trzy grupy.

Pierwsza grupa to leki spowalniające troszkę pracę jelit. Jeśli mamy łagodną biegunkę, bez jakichś strasznych dolegliwości bólowych czy gorączkowych, po prostu jest inaczej niż zawsze, to lek taki jak loperamid może świetnie spełnić swoją rolę.

Dla dzieci mamy inne formy, na przykład smectę. Warto zabrać też coś na zaparcia. No i trzeci preparat, już w kategorii przewodu pokarmowego: wziąłbym ze sobą lek na zgagę bez recepty. Te preparaty na wyjazdach często się przydają.

[00:06:52] Kto jest szczególnie narażony na odwodnienie i powikłania?

Dariusz Litera:

Czy są jakieś grupy, które są szczególnie narażone na tego typu zachorowania? Na zatrucia pokarmowe, na gastryczne rzeczy?

dr Marcin Roszkowski:

Tak, oczywiście. Będą to małe dzieci, które bardzo szybko się odwadniają. Jeśli jedziemy z takim małym pacjentem, to dziecko wytrzyma powiedzmy 12 godzin biegunki czy wymiotów i potem już jest interwencja medyczna.

Dorosły może wytrzymać troszkę dłużej: 24 godziny, czasami może 36 godzin. Więc u dziecka 12 godzin i już może być problem.

Seniorzy. Seniorzy to szerokie pojęcie. Może być senior 65 plus, latający na paralotni, albo 50 latek, który już jest w stanie trudnym. Osoby z przewlekłymi chorobami, zwłaszcza przewodu pokarmowego, zapalenie jelit. Ciężarne.

Dariusz Litera:

No tak, tutaj wszelkie zatrucia i tego typu rzeczy to jest sprawa ryzykowna.

dr Marcin Roszkowski:

Mogą niestety doprowadzić do poronienia albo do przyspieszonego porodu.

Dariusz Litera:

Musimy bardzo, bardzo uważać. Ale myślę też, że tutaj świadomość jest na tyle duża, że nie wybieramy aż tak bardzo egzotycznych kierunków.

dr Marcin Roszkowski:

Też uważamy na to, co spożywamy. Nabiał na przykład może zawierać listerię, bardzo groźną dla ciężarnych i w ogóle dla ludzi.

Dariusz Litera:

No i tutaj trzeba rzeczywiście podchodzić z jeszcze większą dozą ostrożności. Warto pytać, warto czytać, warto oglądać, warto.

dr Marcin Roszkowski:

Warto posłuchać przed wyjazdem.

[00:08:05] Stałe leki a biegunka. Co powinien wiedzieć pacjent?

Dariusz Litera:

Co ze stale przyjmowanymi lekami w przypadku dolegliwości pokarmowych? Mamy ludzi, którzy mają schorzenia, przy których należy regularnie przyjmować leki i one powodują, że nie ma objawów. Ale tutaj mamy zatrucie pokarmowe. Nie zawsze da się to pogodzić. Co radzi w takiej sytuacji lekarz?

dr Marcin Roszkowski:

Nie ma uniwersalnej rady dla takich osób. Są leki, które mogą zwiększyć odwodnienie. Są leki, które mogą się gorzej wchłonąć przy biegunce i przez to gorzej działać, a to może doprowadzić do poważnych komplikacji.

Nie da się jednoznacznie każdemu i na wszystko doradzić, co ma w takiej sytuacji robić. To są indywidualne kwestie.

Myślę, że osoby przyjmujące leki są w miarę świadome tego, co przyjmują i jakie objawy niepożądane pojawią się, jeśli te leki będą źle działały. Wtedy warto się skonsultować.

Dariusz Litera:

Wtedy warto też przesunąć porę przyjmowania tego leku?

dr Marcin Roszkowski:

Odpowiedź na to pytanie jest trudna, dlatego że jeśli mamy biegunkę, to z definicji jest szybki pasaż jelitowy. Pokarm bardzo szybko przechodzi przez nasz organizm. To są luźne stolce, wodniste wypróżnienia, częściej niż trzy razy.

Może to być rano, w południe, wieczorem. I kiedy zdecydować, kiedy lek wziąć? Tutaj też nie ma uniwersalnej rady. Na pewno trzeba to wziąć pod uwagę.

Dariusz Litera:

Czyli stale przyjmowane leki mogą po prostu nie zadziałać tak jak zwykle.

dr Marcin Roszkowski:

Albo pogorszyć sytuację.

[00:09:13] Jak zmniejszyć ryzyko dolegliwości gastrycznych na wakacjach?

Dariusz Litera:

Panie doktorze, czy są jakieś rady, które mogą sprawić, że groźba pojawienia się dolegliwości gastrycznych się zmniejsza? Czy generalnie powinniśmy przestrzegać jakichś zasad, które sprawią, że jestem bezpieczniejszy? Oprócz częstszego mycia rąk, bo jednak staramy się poznawać świat i próbować nowych rzeczy.

dr Marcin Roszkowski:

Nie zniechęcałbym do próbowania nowych smaków. Nie pijemy wody z kranu, unikamy lodu zrobionego z wody z kranu, myjemy ręce.

Są też pewne rodzaje pokarmów, których w zasadzie można by unikać. Zwłaszcza tych, które nie są przechowywane w lodówkach. Na przykład meksykańskie guacamole jest zaliczane do takich potraw, podobnie jak niektóre sałatki.

To zdrowy rozsądek dyktuje. To nie medycyna, to zdrowy rozsądek.

Dariusz Litera:

Czasami euforia wakacyjnego wypoczynku przyćmiewa nam zdrowy rozsądek.

dr Marcin Roszkowski:

Zwłaszcza jak jest bufet bez ograniczeń.

[00:10:09] Podsumowanie rozmowy i materiały poradnikowe

Dariusz Litera:

Zdarzają się również takie sytuacje i takie sytuacje także powinniśmy przewidzieć. Czyli jednak gdzieś z tyłu głowy trzeba mieć tę myśl, że wszystko, co jest przesadą, może nie być dla nas dobre, zdrowe i korzystne.

Dzisiaj gościem podcastu CO NA TO TWÓJ LEKARZ był dr Marcin Roszkowski. Panie doktorze, bardzo serdecznie dziękuję za te spotkania przedwakacyjne. Myślę, że wiele z tych porad znajdzie zastosowanie w najbliższych tygodniach.

dr Marcin Roszkowski:

Bardzo dziękuję za rozmowy. Chciałem dodać, że nie sposób jest wszystkiego opowiedzieć w takiej formie. Myślę, że pan redaktor udostępni formę pisaną.

Dariusz Litera:

Materiały poradnikowe pojawią się zarówno na stronie fundacji, jak i na stronie www.twojlekarz.net, tam, gdzie wielu pacjentów spogląda, chcąc dowiedzieć się czegoś ze sprawdzonego źródła. Raz jeszcze dziękuję.

dr Marcin Roszkowski:

Dziękuję bardzo.

Najważniejsze wnioski dla pacjentów

• Zatrucia pokarmowe w podróży mogą być związane z brudnymi rękami, skażoną żywnością, wodą, niewłaściwym przechowywaniem jedzenia oraz kontaktem z osobą chorą.

• W czasie wyjazdu warto pić wodę butelkowaną albo przegotowaną. Dotyczy to także wody używanej do mycia zębów.

• Lód może być przygotowany z wody kranowej, dlatego w miejscach o niepewnej jakości wody lepiej go unikać.

• Żywność po pełnej obróbce termicznej, zwłaszcza mięso i jaja, jest bezpieczniejszym wyborem niż produkty półsurowe.

• Mycie rąk przez około 30 sekund ma znaczenie, ponieważ mydło potrzebuje czasu, aby zadziałać na drobnoustroje.

• Alkohol nie chroni przed zakażeniami pokarmowymi. Podczas biegunki może nasilać objawy i wydłużać zdrowienie.

• Przy biegunce i wymiotach kluczowe jest uzupełnianie płynów, szczególnie w upale.

• Objawy alarmowe to między innymi przedłużająca się biegunka, bardzo gwałtowne objawy, silny ból brzucha, wysoka gorączka oraz krew w stolcu.

• Szczególną ostrożność powinny zachować małe dzieci, seniorzy, osoby z chorobami przewlekłymi, osoby z chorobami przewodu pokarmowego oraz kobiety w ciąży.

• Przy biegunce stale przyjmowane leki mogą gorzej się wchłaniać albo pogarszać sytuację, dlatego u pacjentów przewlekle leczonych potrzebne jest indywidualne podejście.

• W podróży warto kierować się zdrowym rozsądkiem, ostrożnie wybierać jedzenie i unikać produktów przechowywanych poza lodówką.

Informacja o uczestnikach:

Gość: dr Marcin Roszkowski, specjalista medycyny rodzinnej z wieloletnim doświadczeniem w Podstawowej Opiece Zdrowotnej. W pracy z pacjentami zajmuje się także leczeniem otyłości oraz szeroko pojętą profilaktyką zdrowotną.

Prowadzący: Dariusz Litera, redaktor medyczny, specjalista komunikacji zdrowotnej i twórca podcastu CO NA TO TWÓJ LEKARZ. Od lat zajmuje się edukacją pacjentów prowadząc rozmowy ze specjalistami różnych dziedzin medycyny.

UWAGA!

Materiał ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Jeżeli masz niepokojące objawy zgłoś się do lekarza.
Subskrybuj CO NA TO TWÓJ LEKARZ, jeśli interesuje Cię rzetelna wiedza medyczna i świadoma profilaktyka zdrowotna.