Podcast: WHAT DOES YOUR DOCTOR SAY?

Episode: Krztusiec? To się szczepi! 

Leading: Dariusz Litera

Guest: dr Anna Skiba, specjalistka pediatrii

Duration: 10 minut

Krztusiec to choroba zakaźna, którą wielu rodziców uznawało za problem minionych dekad. Tymczasem w ostatnich miesiącach w Polsce obserwowany jest wyraźny wzrost zachorowań, zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych. Coraz częściej pojawiają się pytania o objawy, diagnostykę, leczenie oraz skuteczność szczepień.

W tym odcinku WHAT DOES YOUR DOCTOR SAY? Dariusz Litera rozmawia z dr Anną Skibą, specjalistką pediatrii, o przyczynach nawrotu krztuśca, przebiegu choroby, jej zakaźności oraz roli szczepień, zarówno obowiązkowych u dzieci, jak i zalecanych u dorosłych oraz kobiet w ciąży.

Full podcast transcript:

[00:00:00] Introduction

Dariusz Litera:

Krztusiec. Choroba, którą wielu rodziców uznało już za przeszłość, właśnie powraca – i to niestety ze zdwojoną siłą. Coraz częstsze zachorowania budzą niepokój rodziców. Mnożą się też pytania o szczepienia i metody leczenia tej groźnej choroby. Chcesz dowiedzieć się, jak rozpoznać krztusiec u dziecka i jak przebiega leczenie? A dzisiaj Twoim lekarzem jest specjalistka pediatrii dr Anna Skiba. Dzień dobry, Pani doktor.

dr Anna Skiba:

Good morning.

[00:00:25] Dlaczego krztusiec wraca?

Dariusz Litera:

Krztusiec – w ostatnich miesiącach i tygodniach wiele osób było przerażonych informacjami o kolejnych przypadkach. Mówiono też, że będzie ich przybywać. Dlaczego choroba kojarzona z przeszłością nagle wraca z taką intensywnością w Polsce?

dr Anna Skiba:

To prawda – ten sezon był ciężki pod kątem infekcyjnym, zarówno dla pediatrów, jak i internistów. Krztusiec grał pierwsze skrzypce.

Trzeba powiedzieć, że krztusiec pojawia się falami. Co kilka lat mamy do czynienia z epidemiami wyrównawczymi. Wzrost zachorowań notowaliśmy w 2012 roku, potem w latach 2016–2017. Następnie był lockdown – wszyscy się izolowaliśmy i nie nabywaliśmy naturalnej odporności. Nasz układ immunologiczny niejako się „wyzerował”.

Po lockdownie historia medycyny zaczęła pisać się na nowo. Znane nam choroby zmieniły swój przebieg, czynniki chorobotwórcze zmutowały, infekcje zaczęły uderzać ze zdwojoną mocą. Krztuśca można było się spodziewać – i faktycznie nasze prognozy się sprawdziły. W tym roku mieliśmy bardzo dużo zachorowań.

Dodatkowo spada odsetek wyszczepionej populacji. Nie możemy już polegać na odporności zbiorowej, bo zbyt mało osób się szczepi.

[00:01:49] Czy szczepienie przeciw krztuścowi jest obowiązkowe?

Dariusz Litera:

Czy to jest szczepienie obowiązkowe?

dr Anna Skiba:

Tak u dzieci jest obowiązkowe. Niestety mamy coraz więcej rodziców, którzy decydują się nie szczepić swoich dzieci. To skala niespotykana dotychczas.

Dariusz Litera:

Czyli narażają dziecko na niebezpieczeństwo utraty zdrowia lub życia.

dr Anna Skiba:

Niestety tak. Rodzice często działają w dobrej wierze – naczytali się niepokojących informacji o szczepionkach i chcą ochronić dziecko przed rzekomymi zagrożeniami. Nie mają jednak pełnego obrazu tego, jak groźna może być sama choroba.

U dorosłych szczepienie przeciw krztuścowi nie jest obowiązkowe – jest zalecane. Dawki przypominające rekomendowane są co 10 lat. Na szczęście coraz więcej osób zdaje sobie z tego sprawę.

Szczepimy również kobiety ciężarne – to szczepienie zalecane w ciąży, obecnie w pełni bezpłatne, wykonywane na przełomie drugiego i trzeciego trymestru.

[00:02:47] Dlaczego szczepimy kobiety w ciąży?

Dariusz Litera:

To szczepienie daje odporność dziecku?

dr Anna Skiba:

Przede wszystkim daje odporność dziecku. Szczepimy ciężarne właśnie ze względu na noworodka.

Szczepimy w każdej ciąży – nawet jeśli jest to ciąża rok po roku i nie minęło 5 czy 10 lat od poprzedniego szczepienia. Chodzi o dobro dziecka.

Noworodek rodzi się z przeciwciałami odmatczynymi. Matka produkuje przeciwciała i przekazuje je przez łożysko dziecku. Dzięki temu dziecko nie jest zupełnie bezbronne – ma pulę przeciwciał zdolnych szybko zneutralizować toksynę krztuścową.

Oczywiście te przeciwciała zanikają – po 4–6 miesiącach ich poziom wyraźnie spada.

Dariusz Litera:

Dlatego szczepienie jest w kalendarzu szczepień.

dr Anna Skiba:

Tak. Pierwszą dawkę podajemy po 6. tygodniu życia, kolejną po dwóch miesiącach. Dziecko zaczyna wówczas produkować własne przeciwciała.

Dariusz Litera:

I jest bezpieczne.

dr Anna Skiba:

Jest bezpieczne.

[00:03:50] Dlaczego krztusiec jest groźny?

Dariusz Litera:

Dlaczego krztusiec jest tak groźną chorobą?

dr Anna Skiba:

Przede wszystkim jest bardzo zaraźliwy, nawet bardziej niż ospa wietrzna. Ryzyko zakażenia po bliskim kontakcie z osobą chorą wynosi nawet 80%. To bardzo dużo.

Zakażenie przenosi się drogą kropelkową podczas kaszlu i kichania. Zarażamy się od osoby chorej, a nie od nosiciela. Problem polega na tym, że osoby dorosłe często nie zdają sobie sprawy, że chorują. U starszych dzieci i dorosłych krztusiec może przebiegać jako uporczywy, długo utrzymujący się kaszel, który nie skłania do diagnostyki. Z takim kaszlem chodzimy do szkoły czy pracy.

Dariusz Litera:

Mówimy: dziecko było przeziębione i jeszcze kaszle.

dr Anna Skiba:

Dokładnie. Osoby szczepione chorują łagodniej – ale chorują. Skuteczność szczepionki wynosi około 85% w zapobieganiu ciężkiemu przebiegowi. Natomiast 71–78% osób nie zachoruje w ogóle w ciągu kilku lat po szczepieniu. Po 10 latach odporność słabnie.

To nie jest szczepionka o bardzo wysokiej skuteczności, ale to jedyne narzędzie, jakie mamy.

[00:05:25] Jak przebiega krztusiec? Czy można go pomylić z przeziębieniem?

Dariusz Litera:

Czy trudno odróżnić krztusiec od grypy lub przeziębienia?

dr Anna Skiba:

Jak najbardziej. Krztusiec może przebiegać jako zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zwykłe przeziębienie albo przewlekły kaszel.

Książkowo choroba ma trzy fazy.

Pierwsza faza trwa tydzień–dwa i przypomina zwykłe przeziębienie: suchy kaszel, katar, stany podgorączkowe, ból gardła. Na tym etapie rzadko myślimy o krztuścu, chyba że wiemy o ognisku zakażenia.

Druga faza to charakterystyczny napadowy kaszel – seria następujących po sobie kaszlnięć, często z „pianiem” na wdechu. U małych dzieci wygląda to bardzo groźnie: może dojść do omdlenia, zasinienia, pojawienia się wybroczyn na twarzy. U osób szczepionych przebieg bywa łagodniejszy.

Trzecia faza to faza zdrowienia. Kaszel utrzymuje się długo, głównie w nocy. Dawniej krztusiec nazywano „kaszlem studniowym” – od stu dni kaszlu, czyli 3–4 miesięcy.

[00:07:36] Czy dorośli przechodzą krztusiec ciężej?

Dariusz Litera:

Podobno gorzej przechodzą go osoby starsze?

dr Anna Skiba:

Osoby starsze i obciążone chorobami przewlekłymi – tak. Często były szczepione dawno temu albo wcale.

[00:07:48] Leczenie krztuśca

Dariusz Litera:

Czym leczymy tę chorobę?

dr Anna Skiba:

Leczymy antybiotykiem z grupy makrolidów – doustnym, dobrze tolerowanym. Kuracja może trwać na przykład 5 dni.

Antybiotyk podajemy głównie po to, by skrócić zakaźność i ograniczyć rozprzestrzenianie się bakterii. Niestety, gdy wprowadzamy leczenie, toksyny są już uwolnione i związane z komórkami organizmu. To choroba toksyn – organizm musi je sam zneutralizować.

Antybiotyk hamuje dalsze namnażanie bakterii, ale nie likwiduje natychmiast objawów.

[00:08:31] Rola szczepień przypominających

Dariusz Litera:

Czyli na początku często nie jesteśmy w stanie odróżnić krztuśca.

dr Anna Skiba:

Bardzo rzadko diagnoza jest oczywista od pierwszej wizyty. Najczęściej mamy informację o ognisku zakażenia.

Dariusz Litera:

W tym przypadku szczepienie jest jedyną możliwością uchronienia się przed ciężką postacią choroby.

dr Anna Skiba:

Jak najbardziej. Szczepionki mogą powodować łagodne działania niepożądane – ból ręki, rumień, przejściową gorączkę. Informujemy o tym pacjentów.

Bilans korzyści i ryzyka jednoznacznie przemawia za szczepieniem. Warto sprawdzić, kiedy ostatnio byliśmy szczepieni. Jeśli minęło ponad 10 lat – zachęcam do szczepienia w gabinecie lekarza POZ.

Dariusz Litera:

Zgłaszamy się do lekarza, mówimy, że nie pamiętamy szczepienia w ostatnich 10 latach – i co dalej?

dr Anna Skiba:

Lekarz wypisuje receptę. Szczepionkę można nabyć w aptece lub w przychodni i – jeśli jesteśmy zdrowi – zaszczepić się.

[00:09:43] Zakończenie

Dariusz Litera:

W podcaście „Co na to twój lekarz” gościła dr Anna Skiba, specjalistka pediatrii. Dziękujemy za spotkanie. Mam nadzieję, że wszyscy, którym zależy na zdrowiu dzieci i dorosłych, pomyślą o szczepieniach zapisanych w kalendarzu.

dr Anna Skiba:

Dziękuję bardzo. Gorąco zachęcam do szczepień. Postaramy się w gabinecie, aby przebiegały w przyjaznej atmosferze i z jak najmniejszym stresem.

Key takeaways for patients:

• Krztusiec jest bardzo zakaźny – ryzyko zakażenia po kontakcie wynosi nawet 80%.
• Choroba powraca falami; obecnie obserwowany jest wzrost zachorowań.
• Spadek wyszczepialności osłabia odporność populacyjną.
• U dzieci szczepienie jest obowiązkowe, u dorosłych – zalecane co 10 lat.
• Szczepienie kobiet w ciąży chroni noworodka dzięki przekazaniu przeciwciał przez łożysko.
• Początkowa faza choroby przypomina przeziębienie – diagnoza bywa trudna.
• Antybiotyk skraca zakaźność, ale nie usuwa natychmiast objawów.
• Bilans korzyści i ryzyka jednoznacznie przemawia za szczepieniem.

Information about the authors:

dr Anna Skiba – specjalistka pediatrii, zajmuje się diagnostyką i leczeniem chorób zakaźnych u dzieci oraz profilaktyką szczepień ochronnych.

Dariusz Litera – dziennikarz i twórca podcastu „CO NA TO TWÓJ LEKARZ”, specjalizujący się w komunikacji medycznej i edukacji zdrowotnej.

Attention!

Materiał ma charakter edukacyjny i informacyjny.

Nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej.