Podcast: CO NA TO TWÓJ LEKARZ

Odcinek: Alergia krok po kroku. Od objawów do leczenia.

Prowadzący: Dariusz Litera

Gość: dr n. med. Kamil Bar, specjalista pediatrii, w trakcie specjalizacji z alergologii

Czas trwania: 17 minut

Choroby alergiczne należą dziś do najczęstszych problemów zdrowotnych. Dane epidemiologiczne wskazują, że objawy alergii dotyczą już blisko połowy społeczeństwa, a ich częstość znacząco wzrosła w ciągu ostatnich dekad. Katar sienny, łzawienie oczu, pokrzywka, duszność czy reakcje po ukąszeniach owadów, dla wielu pacjentów są to dolegliwości sezonowe, dla innych stały element codzienności.

W tym odcinku podcastu CO NA TO TWÓJ LEKARZ Dariusz Litera rozmawia z dr n. med. Kamilem Barem. Pyta czym właściwie jest alergia i dlaczego u jednych pacjentów przebiega łagodnie, a u innych może stanowić zagrożenie życia. Dowiadujemy się jak wygląda nowoczesna diagnostyka i leczenie chorób alergicznych.

W rozmowie poruszane są też kwestie alergii pokarmowych u dzieci, astmy, a także immunoterapii swoistej czyli odczulania. Specjalista udziela również praktycznych porad dotyczących zasad postępowania, które mogą pomóc pacjentom ograniczyć objawy i poprawić jakość życia.

Pełna transkrypcja odcinka:

[00:00:00] Wprowadzenie

Dariusz Litera:

Badania wskazują, że już niemal połowa Polaków cierpi na różnego rodzaju alergie. Naukowcy podkreślają, że w ciągu ostatnich stu lat odsetek pacjentów uskarżających się na dolegliwości alergiczne zwiększył się z jednego do przeszło 40%. A Ty, w której jesteś grupie? Wiosną męczy Cię katar i zaczerwienione oczy, a latem boisz się owadów, bo każde użądlenie kończy się trudnym do opanowania obrzękiem. Dzisiaj Twoim Lekarzem jest doktor nauk medycznych Kamil Bar. Dzień dobry, Panie Doktorze.

dr Kamil Bar:

Dzień dobry Państwu.

[00:00:28] Czym jest alergia?

Dariusz Litera:

Na początek wyjaśnijmy, co to jest alergia.

dr Kamil Bar:

Alergia, tak w dużym skrócie, to jest reakcja naszego organizmu – nadmierna reakcja naszego układu immunologicznego, lub też dotycząca mechanizmów immunologicznych – na pewien czynnik zewnętrzny, który dla większości innych osób nie stanowi żadnego zagrożenia. Przy kontakcie z takim czynnikiem osoby zdrowe nie mają żadnych objawów.

[00:00:53] Skąd biorą się alergie?

Dariusz Litera:

A jakie mogą być przyczyny alergii?

dr Kamil Bar:

To jest bardzo dobre pytanie i jeżeli ktoś jednoznacznie to zdefiniuje, to prawdopodobnie dostanie jakąś ciekawą nagrodę.

Jedną z hipotez, która pojawiła się już w latach 70. ubiegłego wieku, jest tzw. hipoteza higieniczna. Zakłada ona, że życie w coraz bardziej sterylnych warunkach powoduje, iż nasz układ immunologiczny nie ma stałego kontaktu z różnego rodzaju mikroorganizmami. Brak takiego „szkolenia” układu odpornościowego może prowadzić do błędów w jego funkcjonowaniu.

W efekcie organizm zaczyna traktować czynniki nieszkodliwe, takie jak np. pyłki brzozy, jako potencjalnie bardzo groźne.

[00:02:09] Rola środowiska i genetyki

Dariusz Litera:

Czyli nie bez powodu mówiło się, że dzieci brudne to dzieci szczęśliwe.

dr Kamil Bar:

Tak, ja też żyję według tej maksymy. Dużym czynnikiem predysponującym do chorób alergicznych jest również tło genetyczne. W zależności od rodzaju choroby alergicznej ta predyspozycja może być mniej lub bardziej nasilona.

Znamy coraz więcej genów bezpośrednio powiązanych z alergią. Z tym wiąże się także teoria bioróżnorodności – czyli znaczenie tego, co żyje dookoła nas i w nas. Jakość i ilość kontaktów z mikroorganizmami wpływa na kształtowanie się odpowiedzi immunologicznej. Jej zaburzenia mogą prowadzić do rozwoju chorób alergicznych.

[00:03:11] Dlaczego reakcje alergiczne są tak różne?

Dariusz Litera:

Jak to jest, że jedna osoba po kontakcie z alergenem ma tylko lekką wysypkę, a inna przestaje oddychać?

dr Kamil Bar:

To trudne pytanie. Jedna z prostszych odpowiedzi mówi, że im więcej przeciwciał skierowanych przeciwko danemu alergenowi wytwarza organizm, tym reakcja powinna być silniejsza.

Jednak alergologia nie jest tak prosta. Zdarza się, że niewielkie odczyny w testach alergicznych mogą w realnym życiu prowadzić do bardzo ciężkich reakcji, nawet zagrażających życiu.

[00:04:00] Kiedy alergia wymaga konsultacji lekarskiej?

Dariusz Litera:

Statystyki wskazują, że niemal co drugi z nas jest alergikiem. W którym momencie alergia wymaga interwencji lekarza?

dr Kamil Bar:

Musimy zadać sobie pytanie, czy wiemy, co nas alergizuje, i czy nasza jakość życia jest zachowana. Jeżeli objawy są sporadyczne i łatwe do uniknięcia, na przykład przy kontakcie z psem u znajomych, często wystarczy unikanie alergenu.

Problem pojawia się wtedy, gdy alergen jest nieunikniony albo gdy choroba znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie.

[00:05:01] Alergia a choroby alergiczne – przykład astmy

dr Kamil Bar:

Nie zawsze choroba alergiczna jest równoznaczna z alergią. Przykładem jest astma. Około 70% dzieci z astmą ma potwierdzoną alergię w testach, ale u pozostałych 30% nie jesteśmy w stanie wskazać konkretnego alergenu, mimo że choroba nadal występuje.

[00:05:44] Mechanizm zapalny w astmie

Dariusz Litera:

Co w takim razie powoduje skurcz oskrzeli?

dr Kamil Bar:

Choroby alergiczne mają podłoże autoimmunologiczne. Organizm zaczyna reagować przeciwko sobie. Nieleczony przewlekły stan zapalny w drogach oddechowych sam w sobie prowokuje skurcz oskrzeli.

Jeżeli leczymy tylko objawy, a nie samą chorobę, pacjent może czuć się lepiej, ale proces zapalny nadal się toczy.

[00:06:40] Czy alergia może pojawić się w każdym wieku?

Dariusz Litera:

Czy alergikiem jesteśmy od dziecka, czy alergia może pojawić się w każdym wieku?

dr Kamil Bar:

Każdego dnia możemy się obudzić z alergią. Alergie pokarmowe częściej występują u dzieci – nawet u 4–8% z nich. U dorosłych odsetek ten wynosi około 1–2%. Z wielu alergii dzieci mogą jednak z czasem wyrosnąć.

[00:07:19] Diagnostyka alergii – nie tylko testy skórne

Dariusz Litera:

Jak diagnozujemy alergię?

dr Kamil Bar:

Testy skórne i oznaczanie swoistych przeciwciał IgE wykrywają tylko alergię IgE-zależną. Tymczasem mechanizmów alergicznych jest więcej.

Stosujemy także testy płatkowe, szczególnie w diagnostyce alergii kontaktowych, oraz próby prowokacyjne, które są bardzo cennym narzędziem diagnostycznym.

[00:08:44] Próby prowokacyjne – kiedy i jak?

dr Kamil Bar:

Podejrzewając alergię, w kontrolowanych warunkach wystawiamy pacjenta na kontakt z alergenem i obserwujemy reakcję. W niektórych przypadkach, po kwalifikacji lekarskiej, próby prowokacyjne można przeprowadzić nawet w warunkach domowych. Zawsze jednak należy to omówić z lekarzem.

[00:10:15] Dieta eliminacyjna – częste pułapki

dr Kamil Bar:

Po wyeliminowaniu podejrzanego produktu objawy często ustępują, ale bez próby prowokacyjnej nie mamy pewności, czy to faktycznie był ten alergen.

Zbyt długie i niepotrzebne diety eliminacyjne mogą prowadzić do problemów żywieniowych, zwłaszcza u dzieci. Jeżeli stan pacjenta na to pozwala, staramy się wracać do produktów i uczyć układ immunologiczny tolerancji.

[00:11:59] Czy alergię można wyleczyć?

Dariusz Litera:

Czy alergię można całkowicie wyleczyć?

dr Kamil Bar:

Jedyną metodą leczenia przyczyny alergii jest immunoterapia swoista, czyli odczulanie. Standardowy cykl trwa od 3 do 5 lat.

Przed jej rozpoczęciem musimy mieć pewność, że rzeczywiście mamy do czynienia z alergią na dany alergen i że taka terapia ma sens.

[00:13:45] Unikanie alergenu jako forma leczenia

dr Kamil Bar:

Drugą formą postępowania jest unikanie alergenu, jeśli jest to możliwe.

[00:14:07] Praktyczne wskazówki dla alergików

dr Kamil Bar:

W alergiach pokarmowych podstawą jest eliminacja szkodzących produktów lub ich odpowiednia obróbka termiczna, jeśli alergen jest termolabilny.

W alergiach wziewnych ważne jest rozróżnienie alergenów sezonowych i całorocznych. Warto korzystać z kalendarzy pylenia, ograniczać ekspozycję w okresach największego stężenia alergenów oraz rozpoczynać leczenie z wyprzedzeniem.

Na przykład sterydy donosowe zaczynają działać optymalnie po 2–3 tygodniach regularnego stosowania.

[00:17:03] Zakończenie

Dariusz Litera:

Powiedział w podcaście CO NA TO TWÓJ LEKARZ doktor nauk medycznych Kamil Bar. Panie Doktorze, bardzo dziękujemy.

dr Kamil Bar:

Ja dziękuję również.

Najważniejsze wnioski dla pacjentów:

• Alergia to nadmierna reakcja układu immunologicznego na nieszkodliwe czynniki.
• Na rozwój alergii wpływają zarówno geny, jak i środowisko.
• Nasilenie objawów nie zawsze koreluje z wynikami testów alergicznych.
• Nie każda choroba alergiczna wiąże się z wykrywalną alergią (np. astma).
• Diagnostyka alergii obejmuje różne metody, w tym próby prowokacyjne.
• Immunoterapia swoista jest jedyną metodą leczenia przyczyny alergii, ale wymaga czasu i kwalifikacji.
• Właściwe postępowanie i leczenie mogą znacząco poprawić jakość życia pacjentów.

Informacja o autorach:

dr n. med. Kamil Bar: lekarz, doktor nauk medycznych, specjalista pediatrii w trakcie specjalizacji z alergologii, zajmujący się diagnostyką i leczeniem chorób alergicznych u dzieci i dorosłych.

Dariusz Litera: redaktor medyczny i prowadzący podcast CO NA TO TWÓJ LEKARZ, zajmujący się komunikacją zdrowotną i edukacją pacjentów.

Uwaga!

Materiał ma charakter informacyjny oraz edukacyjny. Nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej ani porady medycznej dostosowanej do konkretnego pacjenta. Jeżeli obserwujesz u siebie niepokojące symptomy lub masz obawy dotyczące stanu zdrowia skonsultuj się z lekarzem.