Podcast: CO NA TO TWÓJ LEKARZ

Odcinek: Co robić gdy dziecko nie chce jeść?

Prowadzący: Dariusz Litera

Gość: dr n. med. Kamil Bar, specjalista pediatrii

Czas trwania: 15 minut

Brak apetytu u dziecka to jeden z najczęstszych powodów niepokoju rodziców. W dobie łatwego dostępu do informacji w Internecie można znaleźć setki porad dotyczących „niejadka”, jednak znacznie rzadziej pojawia się próba zrozumienia przyczyn tego zjawiska.

W rozmowie z lekarzem poruszamy temat fizjologii rozwoju dziecka, naturalnych etapów selektywności pokarmowej oraz sytuacji, które wymagają pogłębionej diagnostyki. Szczególny nacisk kładziemy na rozróżnienie między normą rozwojową a potencjalnymi problemami zdrowotnymi.

Materiał ma charakter edukacyjny i pomaga uporządkować wiedzę dotyczącą apetytu u dzieci, od najmłodszych lat aż po okres dojrzewania.

Pełna transkrypcja podcastu

[00:00:00] Wprowadzenie

Dariusz Litera:

Jeżeli w popularnej wyszukiwarce wpiszemy frazę „niejadek”, algorytm błyskawicznie podpowiada nam tysiące sposobów na to, by maluch nie wybrzydzał i chętnie zasiadał do każdego posiłku. Są sposoby zachwalane jako naukowe, babcine, nowoczesne i zupełnie z innej epoki. Mało który jednak stara się wyjaśnić, dlaczego młody człowiek nie ma apetytu albo konsekwentnie unika pewnych pokarmów.

Naszym gościem jest doktor nauk medycznych Kamil Bar. Witam panie doktorze.

dr Kamil Bar:

Dzień dobry, witam państwa.

[00:00:30] Czy brak apetytu u dziecka to norma?

Dariusz Litera:

No i ten brak apetytu. Znam historie, że rodzice potrafili – uwaga – zatykać dziecku nos, żeby połykało to, co dają do jedzenia. To na szczęście metoda z dawnych lat. Czy brak apetytu mojego dziecka to jest normalny stan? Etap rozwoju czy objaw poważnego problemu zdrowotnego?

dr Kamil Bar:

To jedno z częstszych pytań pojawiających się na wizytach bilansowych. Problem nie jest jednoznaczny. Musimy najpierw odpowiedzieć sobie na pytanie: co to znaczy, że dziecko nie ma apetytu?

Pierwszą rzeczą, którą omawiamy z rodzicem, jest to, jak wygląda dieta dziecka.

[00:01:18] Oczekiwania rodziców a rzeczywisty rozwój dziecka

Dariusz Litera:

Czyli oczekiwania rodziców mogą być zbyt wysokie?

dr Kamil Bar:

Tak. Musimy zapytać, czy brak apetytu wynika z tego, że dziecko „nic nie je”, czy raczej z tego, że nie przyrasta na masie tak, jak oczekuje rodzic.

Szczególnie widać to u rodziców pierwszego dziecka. W pierwszym roku życia rozwój jest bardzo dynamiczny, ale później tempo przyrostu masy ciała spada.

Standardowo:

– między 1. a 2. rokiem życia dziecko przybiera ok. 3 kg,

– między 2. a 3. rokiem życia – ok. 2 kg.

To są wartości, których często nie widać „gołym okiem”.

Na szczęście mamy pomiary antropometryczne – wzrost, masę ciała, obwody – które pozwalają ocenić rozwój dziecka w czasie.

[00:02:45] Neofobia pokarmowa – naturalny etap rozwoju

dr Kamil Bar:

U dzieci między 2. a 6. rokiem życia często pojawia się tzw. neofobia pokarmowa. To etap przejściowy, w którym dziecko odmawia próbowania nowych produktów lub nie akceptuje znanych pokarmów w innej formie.

Na przykład: marchewka gotowana jest akceptowana, ale surowa już nie.

[00:03:46] Selektywność pokarmowa – kiedy nie ma powodów do obaw?

Dariusz Litera:

Czyli dziecko zaczyna wybierać?

dr Kamil Bar:

Tak, ale zazwyczaj nie ma powodów do niepokoju. Ten etap mija w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym.

Natomiast musimy wyłapać sytuacje, w których dieta jest bardzo ograniczona – do kilku produktów. Wtedy należy rozważyć szerszą diagnostykę, m.in.:

– zaburzenia rozwojowe,

– alergie lub nietolerancje pokarmowe.

[00:04:41] Czy dziecko dostaje wystarczająco składników odżywczych?

Dariusz Litera:

Rodzice często pytają: czy dziecko dostaje wystarczająco składników odżywczych, żeby rosnąć?

dr Kamil Bar:

Nie mamy jednego badania, które da nam pełną odpowiedź. Nie istnieje „magiczny pakiet badań”.

Najważniejsze jest przeanalizowanie diety dziecka. Może się okazać, że nawet przy ograniczonej liczbie produktów dziecko otrzymuje większość potrzebnych składników.

Jeżeli dieta zawiera:

– warzywa i owoce,

– źródło białka,

– elementy pozwalające stworzyć pełnowartościowy posiłek,

to najczęściej możemy spokojnie przeczekać ten etap.

[00:06:00] Niejadek u nastolatka – sygnał ostrzegawczy

dr Kamil Bar:

Nie zapominajmy o nastolatkach. U nich nagłe ograniczenie jedzenia może wskazywać na zaburzenia odżywiania.

Presja społeczna i wizerunkowa jest ogromna. Dotyczy to zarówno dziewcząt, jak i chłopców.

[00:07:24] Diety eliminacyjne – kiedy mogą być problemem?

dr Kamil Bar:

W modzie są różne diety eliminacyjne. Każda dieta powinna być zbilansowana.

Odrzucanie produktów bez wiedzy może prowadzić do niedoborów.

Dariusz Litera:

A jeśli nastolatek mówi, że jest weganinem?

dr Kamil Bar:

To może być bezpieczne, jeśli dieta jest dobrze zaplanowana. W przeciwnym razie grożą niedobory, np.:

– żelaza,

– witamin z grupy B.

Warto konsultować takie decyzje z dietetykiem.

[00:09:06] Alergia a nietolerancja pokarmowa – różnice

Dariusz Litera:

Czym różni się nietolerancja od alergii pokarmowej?

dr Kamil Bar:

Alergia pokarmowa to reakcja układu immunologicznego na składnik pokarmowy.

Nietolerancja pokarmowa nie jest związana z układem odpornościowym – wynika np. z braku enzymu.

Najczęstsza w Polsce jest nietolerancja laktozy – związana z niedoborem laktazy. 

Objawy to:

– bóle brzucha,

– biegunka,

– przelewania w jelitach.

[00:10:57] Reakcje organizmu – kiedy należy uważać?

dr Kamil Bar:

W nietolerancji istnieje dawka tolerancji – małe ilości mogą nie powodować objawów.

W alergii nawet śladowa ilość może wywołać silną reakcję, w tym anafilaksję.

[00:12:16] Jak zachęcić dziecko do jedzenia?

dr Kamil Bar:

Najważniejsze zasady:

– nie zniechęcać się,

– wielokrotnie proponować ten sam produkt,

– podawać produkty w różnych formach,

– nie karać dziecka za odmowę jedzenia,

– jeść wspólnie przy stole.

Wspólne posiłki zwiększają szansę, że dziecko spróbuje nowych produktów.

[00:13:59] Zakończenie

Dariusz Litera:

Czyli warto zachęcać dziecko do wspólnego jedzenia i próbowania nowych rzeczy.

Dzisiaj gościem podcastu CO NA TO TWÓJ LEKARZ był doktor nauk medycznych Kamil Bar. Bardzo dziękujemy.

dr Kamil Bar:

Dziękuję również.

Najważniejsze wnioski dla pacjentów:

• Spadek apetytu u dziecka często jest naturalnym etapem rozwoju.
• Tempo przyrostu masy ciała po 1. roku życia znacząco się zmniejsza.
• Neofobia pokarmowa jest częstym, przejściowym zjawiskiem u dzieci.
• Kluczowa jest ocena całej diety, a nie pojedynczych posiłków.
• Nie istnieje jedno badanie oceniające wszystkie niedobory żywieniowe.
• Skrajnie ograniczona dieta wymaga konsultacji lekarskiej.
• U nastolatków brak apetytu może być objawem zaburzeń odżywiania.
• Diety eliminacyjne wymagają odpowiedniego planowania i często konsultacji specjalistycznej.
• Alergia pokarmowa i nietolerancja to różne mechanizmy i różne konsekwencje zdrowotne.
• Najskuteczniejszą metodą jest cierpliwe, wielokrotne proponowanie różnych produktów i wspólne jedzenie.

Informacja o uczestnikach:

Gość: dr n. med. Kamil Bar, lekarz, doktor nauk medycznych, specjalista pediatrii w trakcie specjalizacji z alergologii, zajmujący się diagnostyką i leczeniem chorób alergicznych u dzieci i dorosłych.

Prowadzący: Dariusz Litera, redaktor medyczny, specjalista komunikacji zdrowotnej i twórca podcastu CO NA TO TWÓJ LEKARZ. Od lat zajmuje się edukacją pacjentów prowadząc rozmowy ze specjalistami różnych dziedzin medycyny.

UWAGA!

Materiał ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Jeżeli masz niepokojące objawy zgłoś się do lekarza.